DOLAR 18,5039 -0.02%
EURO 18,1433 -0.12%
ALTIN 987,780,00
BITCOIN 354363-0,84%
İstanbul
21°

PARÇALI AZ BULUTLU

02:00

İMSAK'A KALAN SÜRE

Okumadan geçilmemesi gereken Descartes kitapları

Okumadan geçilmemesi gereken Descartes kitapları

ABONE OL
Mart 31, 2022 12:24
Okumadan geçilmemesi gereken Descartes kitapları
0

BEĞENDİM

ABONE OL

René Descartes, bir Fransız filozof, matematikçi ve bilim insanıydı. Daha evvel birbirinden başka olan geometri ve cebir alanlarını birleştirerek analitik geometriyi icat etti.

31 Mart 1596 yılında doğan düşünür, 11 Şubat 1960 yılında hayatını kaybetti. Yapıtları ise yüzyıllardır yeniliğini koruyor.

İşte ideoloji tarihine yol veren düşünürün kesinlikle okunması gereken yapıtları…

METOT ÜZERİNE KONUŞMA

Formül Üzerine Konuşma bir “cogito ergo sum” (düşünüyorum öyleyse varım) manifestosu olarak bedellendiriliyor.

Descartes düşünmenin açık ve seçik prensiplerini etap aşama saptamaya çalışırken yöntemsel bir kuşkuyla yola çıktı. Bu kuşku var olmak için zarurî bir neden sayılmalıydı. Tıpkı Ben’in İlah karşısında, vücudun ise ruhlar âleminde konumlanması üzere var olmak için de var olmanın çelişkisini bütünüyle anlaşılmalıydı. Kuşku duymuyorsam aslında hiçbir şey üzerinde düşünmüyorum demekti. Şayet tüm fikir kendinde unsurları bir ortaya getirmiş ise sonuçta varlığı yadsınamayacak bir düşünen özne ortaya çıkacaktı. Böylece çağdaş niyetin kendine sıklıkla referans aldığı bir metot ve bilimlerin doğuşuna eşlik eden bir ideoloji skolastik bir dünyadan yolunu büsbütün ayıracaktı:

“İlk kural, kesin olarak hakikat olduğunu bilmediğim hiçbir şeyi yanlışsız kabul etmemektir; yani telâşlı davranmaktan ve önyargılardan itinayla kaçınmak, sadece zihnimin açık ve seçik olarak gördüğü ve bir daha kuşku duymayacağım şeyleri kendi yargılarıma dâhil etmek.

İkinci kural, ele aldığım her bir zorluğu mümkün olduğu kadar yahut onu daha uygun anlamam için gerektiği kadar küçük kesimlere ayırmaktır.

Üçüncü kural, en kolay ve bilinmesi en kolay şeylerden başlayarak, en karmaşık şeylere kadar kademeli olarak ilerleyerek, niyetlerimi aşikâr bir tertip içinde yönetmek; birbirini doğal olarak izlemeyen yahut öncelemeyen şeyleri belirli bir sıraya nazaran incelemek.”

RUHUN TUTKUNLARI

Bu hayattaki tüm güzellikler ve berbatlıklar sırf tutkulara bağlıydı, dahası ruhun ayrıyeten kendi hazları olabilirdi. Lakin vücutla ortak olan hazlarına gelince, bunlar büsbütün tutkulara bağlıydı; o denli ki bunların en fazla heyecanlandırdığı beşerler bu hayatın zevklerini en çok tadabilenlerdi. Tutkularını yeterli kullanmayı bilmedikleri ve talihleri de aksi gittiği vakit, en büyük acılarla karşılaştıkları da doğruydu. Lakin bilgelik de asıl prestijiyle bu konuda yararlıydı: Tutkulara hâkim olmayı ve onları maharetle kullanmayı o denli bir öğretiyor ki, neden oldukları berbatlıklar pek katlanılabilir hale geliyor ve hatta hepsinden sevinç hissesi bile çıkarılabiliyor.

Descartes’ın vefatından kısa mühlet evvel, 1649’da kaleme aldığı Ruhun Tutkuları, filozofun tasvir ettiği ideoloji ağacının kollarına uzanan bir ahlak incelemesi. Lakin tutkuları memnunluk ve özgürlük için bir mahzur olarak gören Stoacı geleneğe karşı tutkuları rehabilite eden Descartes’ın yaklaşımı bir ahlakçı hali değil çağdaş manada söylersek, bir nörofizyoloğun tavrıydı. Böylelikle adeta filozofun vasiyet yapıtı olan bu çalışmanın ana konusu, ruh ve vücut ortasındaki biyolojik birliğin oluşturduğu failin insani özelliği, sonra da ahlaki bir bireydi ve Descartes gerçek manada bir etik sunmaktan çok tekniğinin son meyvesi olarak bir “pathos” projesi tasarladı.

MEDİTASYONLAR

On altıncı ve on yedinci yüzyılda matematik, fizik, gökbilim, biyoloji, tıp ve kimya üzere alanlarda yaşanan gelişmeler sonucunda sonlu ve eski dünya görüşü yerini çağdaş, nicel, bilimsel prosedürlerin kullanıldığı deneye dayalı yeni bir dünya görüşüne bıraktı. İşte bu noktada Descartes, aklına takılan sorulara cevap aramaya başladı: “Bugüne kadar yanlışsız olduğuna inandığımız şeylerin yanlışlı olduğunu gördüğümüze nazaran artık bir şeyden nasıl emin olabiliriz? Anlığımız yahut zihnimizle algıladığımız şeyler gerçek midir? Dış dünyanın bilgisine ulaşmamızı sağlayan algılarımız bizi yanıltabilir mi? Düşünen bir şey olarak biz, neyi kesin olarak bilmediğimizi bilebilir miyiz? Tek gerçek, dünyada hiçbir şeyin kesin olmadığı mıdır?”

Descartes Meditasyonlar’da, duyularıyla algıladığı bütün bilgileri yine inşa etmeye çalışırken yalnızca mutlak ve kesin bilginin peşinden gidiyor. Bir şeyden kesin olarak emin olmadığımızda ondan kuşku etmemiz gerektiğini öne sürüyor; kendinden de kuşku ettiği için var olduğu sonucuna varıyor.

HAKİKATİN ARAŞTIRILMASI

Bu kitap, Descartes’ın opus postumum’u, yani vefatından sonra yayımlanan yapıtları ortasında yer alan iki metnin çevirisini bir ortaya getiriyor. Bu metinlerden Recherche de la Vérité par la lumière naturelle başlığını taşıyan birincisi, hayâlî üç karakter (Eudoxe, Poliandre, Epistémon) ortasında kurgulanmış bir diyalog. Descartes tamamını yazıp bitiremediği bu metninde, başta metodik kuşkusu ve cogito ergo sum kararının kuşku götürmezliği olmak üzere ideolojisinin ana sınırlarını özetliyor. Descartes’ın bu metni üzerine ünlü Alman filozof Ernst Cassirer şu değerlendirmede bulunmuştur:

“Descartes’ın hiçbir yazısı, hatta Metot Üzerine Konuşma bile, onun niyet kainatına giriş için bize daha uygun bir yaklaşım noktası sunamaz.”

Descartes’ın Le Monde ou Traité de la lumière başlıklı metni de bitmemiş bir eser projesiydi. Husus, uzay, atalet, hareket, ışık üzere fizik hususlarını ve unsurun, kütlenin ve hareketin korunumu üzere tabiat maddelerini incelediği bu yapıtını tamamlamaktan, 1633 yılının Haziran ayında aldığı, Galilei’nin Engizisyon tarafından yargılandığı haberi üzerine vazgeçti. Çünkü bu yapıtında o da Galilei üzere dünyanın güneş etrafında döndüğünü savunmaya niyetliydi ve hakkında çıkarılmış “ateist” söylentisinden de zati olağanüstü tedirgindi. Descartes’ın bir kovuşturmaya uğramamak için ne kadar ihtiyatlı yazdığı, Dünya ya da Işık Üzerine İnceleme’de görülüyor: Muharrir, mevcut dünyadan değil, hayâl eseri bir dünyadan kelam ediyormuş üzere yazıyor. Bu ihtiyatlı tutumunu kendisi Latince “larvatus prodeo” (maske takarak ilerliyorum) sözüyle de şahsen vurguladı.

İDEOLOJİ UNSURLARINDAN SEÇİMLER

“Bayım, Prensiplerimi çevirme zahmetinde bulunduğunuz versiyonu, öylesine şık ve tamamlanmış ki; sanırım bu çalışma, Latince lisanından çok Fransızca okunacak ve daha yeterli anlaşılacak. Burada lisana getirebileceğim tek tasam; başlığın, yapıtın öbür sözcüklerine ulaşmamış olanları yahut kendi öğrendikleri ideolojiyi tatmin edici bulmadıkları için, ideolojiyle ortası berbat olanları caydıracak olmasıdır. Bu beni çalışmaya, çalışmadaki asıl Sorunun ne olduğunu, yazarken aklımda hangi Son’un olduğunu ve ondan nasıl bir Yarar sağlanabileceğini açıklayan bir önsöz eklemenin yararlı olacağını düşünmeye itti. Bu şekilde bir önsözü yazmak, her ne kadar benim misyonum olsa da, zira bu özellikleri diğerlerinden çok en uygun ben bilebilirim- burada tartışılan genel noktaların bir özetini vermekten ileri gidemiyorum ve bunları halka hakikat formda yargılamaları için sunmayı, sizin takdirinize bırakıyorum.”

DESCARTES

“Descartes, çağdaş ideolojinin kurucusu sayılır. Çok yüksek felsefi bir yeteneği olan, yeni fizik ve gökbilime dayanan birinci kişi odur. Birçok skolastik yanı bulunmasına karşın Descartes, kendinden evvel gelenlerin kurduğu temelleri benimsememiş, tekrar ve eksiksiz bir ideoloji yapısı kurmaya çalışmıştır. Descartes’ın yapıtlarında Platon’dan beri hiçbir filozofta bulunmayan bir tazelik vardır. Descartes, bir öğretmen olarak değil, bir araştırmacı ve bulduğunu aktarmaya meraklı bir kişi olarak kalem kullanmıştır. Üslubu rahat ve iddiasızdır. Öğrencilere değil, zeki insanlara seslenir. Doğrusu, çağdaş ideoloji için, öncüsünün bu kadar hayranlık verici edebi bir üsluba sahip olması büyük bir talihtir.”

BERTRAND RUSSELL

AKLIN İDARESİ İÇİN KURALLAR

1628 ve 1629 yılları ortasında kaleme alınan ve Descartes’ın birinci büyük felsefi çalışması olarak kabul edilen Aklın İdaresi İçin Kurallar kitabı, ünlü düşünürün vefatından sonra derlenerek basıldı. Descartes, yapıtta yer alan kurallar vasıtasıyla, insanın aklına gelebilecek her türlü soruya bir cevap vererek Formül Üzerine Konuşmalar (1637) yapıtına göndermede bulundu ve zihnin temel bütünlüğünü gözler önüne serme hedefini taşdı. Yapıtta formül, tabiatın sisteme konulması olarak sunuluyor ve zihnin temel süreçleri olan sezgi ile tümdengelime ışık tutuyor. Bunun yanı sıra Descartes, sistemin ve ölçünün genel bilimi olarak “evrensel bilim” projesinden de kelam ederek bu projeyi sırf hesaplanabilen değil, tüm soruların cevabı olarak görüyor.

AHLAK ÜZERİNE MEKTUPLAR

Descartes’ın İlah, cihan, çeşitli tutkular, ruh, vücut, unsur ve ruhun bu hayattan sonraki durumu vb. mevzulardaki görüşlerini açıkladığı çeşitli mektuplarından oluşan Ahlak Üzerine Mektuplar, başta Prenses Elisabeth olmak üzere, Büyükelçi ve Kraliçe Christine’e yazdığı mektupları da kapsıyor. Descartes’ın bilhassa Prenses Elisabeth’e yazdığı mektuplar dikkat cazibeli.

Mektupların birinde Descartes ruh hakkındaki görüşünü şöyle açıklıyor: “İnsan ruhunda iki şey vardır ki tabiatı hakkında edinebileceğimiz bütün bilgiler onlara bağlıdır; bunlardan biri düşünmesi, oburu de bir vücutla birleşmiş olduğuna nazaran, vücuda tesiri ve vücuttan etkilenmesidir…”

COGİTO, ÖYLEYSE DESCARTES

Meraklısı için ileri okuma önerisi: “Cogito, Öyleyse Descartes”

Okumalarını çeşitlendirmek isteyenlere ise Cogito mecmuasının 10. sayısını (1997) öneriyoruz. Mecmua, bu sayısını ismini niyet sisteminden aldığı Descartes’e adamış bulunuyor.

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz. sosyal medya hizmetleri