DOLAR 18,6817 0.17%
EURO 18,1144 -0.47%
ALTIN 1.014,36-0,82
BITCOIN 363434-2,24%
İstanbul
18°

HAFİF YAĞMUR

02:00

İMSAK'A KALAN SÜRE

‘Yeniden Leyla’ filminin yönetmeni Barış Hancıoğulları ile söyleşi

‘Yeniden Leyla’ filminin yönetmeni Barış Hancıoğulları ile söyleşi

ABONE OL
Mart 29, 2022 08:00
‘Yeniden Leyla’ filminin yönetmeni Barış Hancıoğulları ile söyleşi
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Sinemamız pandemi ve ekonomik kriz üzere aksiliklerin gölgesinde pek umutlu bir geleceğe yanlışsız ilerlemiyor tahminen lakin ortada bir de olsa karşımıza çıkan farklı, yaratıcı, şaşırtan sinemalar önümüzdeki periyoda dair umutlarımızı yeşertmeye devam ediyor. Kısa bir müddet evvel MUBI’de gösterime giren “Yeniden Leyla” da bu sinemalardan biri kanımızca. Alışılageldik öykü kalıplarından farklı bir kurguyla çekilen sinemada izleyiciyi bir yandan sürprizli bir anlatı bekliyor, bir yandan da tahminen sinemanın kendisine ve elbet oyunculuk uğraşına dair kimi önermeler. Birinci uzun metrajlı sinemasıyla isminden övgüyle kelam ettiren direktör ve senarist Barış Hancıoğulları ile sinemasını konuştuk.

Barış Hancıoğulları

– Sinemanın çıkış noktasından başlayalım mı? Ve alışılmış ne vakittir aklınızdaydı sinema?

Sinemanın özünü oluşturan fikir hayli uzun müddettir aklımdaydı, senaryoyu birinci olarak 2009 yılında yazmaya başlamıştım. Bu uzun süreç içerisinde ortaya öteki işler, projeler girdi lakin “Yeniden Leyla” aklımın bir köşesinde daima durdu ve sonunda 2018 yılında çekime girdik.

Sinemanın çıkışı mitolojiye (özellikle Sofokles’in “Oidipus” tragedyasına) ve psikanalize duyduğum ilgiyle başladı sanırım. Bu iki alanın kesişim noktaları ise bilhassa ilgimi çekiyor: Mitlerin, toplumların bilinçaltıyla ilgili çok kıymetli bilgiler taşıdığına ve mitlerden yola çıkarak yapılan tahlillerin yalnızca antik toplumlara değil, günümüz insanına dair de çok şey söylediğini düşünüyorum. Başımın bir köşesinde bu kavramlar dolaşıp dururken bir yandan da, mesleği oyunculuk olan insanların psikolojileri ilgimi çekmekteydi; oyuncuların meslekleri gereği içine girdikleri karakterler ile kendi hayatlarında sahip oldukları personalar ortasındaki dinamik üzerine sıklıkla düşünüyordum. Sanırım sinemanın iskeleti bütün bunların birleşmesiyle oluştu.

İKİ KESİMLİ SİNEMA

– Sinema içinde sinema yapısı sinemamızda da bilhassa son bir iki yıldır birkaç sinemada karşımıza çıkan bir kurgu oldu. Sizin bunu tercih etme sebebiniz neydi?

Bu sorunuz için size özel olarak teşekkür ederim. Gerçekten “film içinde film”i kullanan çok sayıda örnek mevcut fakat bunların büyük kısmında yapı, seyircinin sinema içinde bir sinema seyrettiğini çok geçmeden öğreneceği biçimde kuruluyor (genelde paralel kurgu kullanılarak). Benim yaklaşımım ise farklıydı. Örneğin senaryoyu yazma sürecindeyken, daha evvel yapılmış sinema içinde sinema örneklerini hiç incelemedim, açıkçası bu aklıma bile gelmedi zira ben “Yeniden Leyla”yı bir “film içinde film” olarak değil, “iki modüllü bir film” olarak algılıyorum. Sinemadaki karakterlerin mesleğinin oyunculuk olması bu açıdan bir gaye değil, araç benim için. Münasebetiyle yapısal olarak, “Tropical Malady” (Weerasethakul, 2004), “Lost Highway” (Lynch, 1997), “Full Metal Jacket” (Kubrick, 1987) üzere sinemaları yapmak istediğim şeye daha yakın görüyorum.

“Oyuncunun oynadığı karakter/oyuncunun kendisi” ikiliğini temel alan bu yapıyı neden tercih ettiğime gelirsek, bunun şuurlu bir hareket olduğunu söyleyemem lakin bu tercihimin altında neyin yattığını iddia edebiliyorum: Ben oldum mümkün kendimi ve etrafımdakileri gözlemlemeyi, incelemeyi seven birisi olmuşumdur. İnsan denen varlığı, genelde içgüdülerime dayanarak, elimden geldiğince algılamaya çalışırım. Bu sıkıntıyla ilgili, yıllar içerisinde edindiğim hisler, başımda oluşan fikirler ve bahisle ilgili yaptığım okumalar sonucunda vardığım nokta da şudur: İnsan eksik olarak doğan ve tüm hayatını bu eksiklikle uğraş ederek geçiren bir canlı. Doğumunda bir “yarılmaya” maruz kalıyor, sonra da lakin kesimlere bölünmüş bir halde sürdürebiliyor varlığını.

– Karakter Umut ile oyuncu Umut ortasındaki irtibat ya da ilgi onları nasıl bir dinamiğe zorluyor sizce? Siz direktör olarak hangisine yakın duruyorsunuz ya da?

Oyuncu Umut’un, karakter Umut’un tuhaflıklarını miras aldığından kelam edebiliriz sanırım; bu tuhaflık, mevcut ödipal gerginlikten de kaynaklanmakta olağan ki. Buna ek olarak, birinci kısımdaki Umut “dil öncesi dönem”e aitmiş üzere duran bir karakterken, oyuncu Umut’un da çok ağır, can alıcı, akılda kalıcı, derin manalara sahip cümleler etmiyor oluşu da bu iki karakter ortasında kurmaya çalıştığım bir öteki paralellikti. Benim direktör olarak bakış açıma gelecek olursak, ben iki karaktere de eşit arada durmaya, karakterler hakkında rastgele bir yargıda bulunmamaya çalıştım.

YÖNETMEN-OYUNCU BAĞI

– Oyuncular hakkında ne düşündüğünüzü de merak ediyorum. Direktör olarak bir oyuncu ne söz ediyor sizin için? Onlar hakkında kimi önyargılarınız ya da gözlemlerinize dayanarak değişmeyeceğini düşündüğünüz özellikleri var mı mesela?

Yönetmen-oyuncu alakası hiç kuşku yok ki bir sinemanın en değerli ögelerinden biri. Direktörün işi başındakileri oyuncuya aktarmak, lakin sözler her vakit kâfi olmuyor bunun için. Hasebiyle, şahsen ben çalışacağım oyuncuyla frekansımızın, setin dışında, hayatin içinde de uyuşmasını isterim. Olağan ki yüzde yüz bir ahenkten, yakın dost olmak üzere şeylerden bahsetmiyorum lakin bunun bir minimumu olmalı diye düşünüyorum; en azından tıpkı sayfada olmak yani. Buna ek olarak karşılıklı inancın, oyuncu ile direktör ortasındaki alakada en olmazsa olmaz şey olduğunu düşünüyorum.

Oyuncularla ilgili rastgele bir önyargıya sahip değilim sanırım. Oyuncu olmanın kırılgan bir tabiatı olduğunu unutmamaya ve oyunculara mümkün olduğunca alan açmaya çalışıyorum; fakat onlara alan açarken, onlardan da mümkün olduğunca açık olmalarını, karakterle ilgili rastgele bir koşullanma içine girmemelerini bekliyorum. Aslında yönetmen-oyuncu bağı birinci olarak oyuncu seçimi kademesinde başlıyor ve bir oyuncunun başında, kıramayacağı muhakkak kalıplar olduğunu gözlemlersem, o oyuncuyu seçme ihtimalim azalıyor. Sonuçta gerçek oyuncuları seçmek direktörlük denen mesleğin değerli bir kısmını oluşturuyor kanımca.

– Toplumsal, sınıfsal ya da kültürel farklar bireyleri benzeri durumlar karşısında çok da birbirinden uzaklara savurmuyor güya. Ya da savuruyor mu, ne düşünüyorsunuz?

Bence savurmuyor. Çekirdek aile, temel dürtülerimiz, şuurumuz ve şuur altımız ile ilgili alanlarda gezinen bir sinemada birbirinden farklı sınıflardan karakterler seçmemin bir nedeni de buydu. Sinemanın iki kısmını bir ortada tutan ögelerden biri bu ortak noktalar, emsal tepkiler. Varoştaki Umut da, hali vakti yerinde olan Umut da problemli ailelere sahip, ikisi de bir arayıştalar, ikisinin de etrafla bağlantı hali toplumun normlarına pek uymuyor ve ikisi de sonunda bir çeşit trajediye sürükleniyor. İki kısım ortasındaki fark (veya karşıtlık) ne diye soracak olursak, birinci kısımda Rüstem ve Sührab mitinin, ikincisinde ise Oidipus’un temel alınması diyebilirim.

Ahmet Melih Yılmaz ve Ayfer Dönmez

Sinemanın çekim süreci nasıl gelişti, aşikâr bir sırayla mı çektiniz? Bu manada oyuncuların zorlandıkları anlar oldu mu?

İkinci kısımda Umut’un saçları uzun, birinci kısımda kısa olduğu için evvel ikinci kısmı çekmek zorundaydık. İkinci kısım bitince Melih saçlarını kestirdi ve birinci kısmın çekimlerine geçtik, yani karşıt sırayla çektik. Bunun çok bir dezavantajı olduğunu düşünmüyorum, oyunculardan da bununla ilgili olumsuz bir geri dönüş almadım. Sonuçta her ne kadar ortalarında organik bir bağ olsa da, kısımlar kendi içinde bağımsız zira.

‘SALONDA SİNEMA SEYRETMEK BİR AYİN GİBİ’

– Sinema ticari gösterime girmedi yanılmıyorsam. MUBI üzere bir dijital platform üzerinden izleyiciyle buluşması sizde hangi hisleri uyandırıyor? Salonlarda gösterilmesini tercih eder miydiniz?

Yıllardır büyük bir ilgiyle ve takdirle takip ettiğim MUBI’de sinemamın yer alıyor olması benim için büyük bir sevinç kaynağı. Bir izleyici olarak, sinema sever olarak, ana akım sinemanın dışında kalan mı desem, bağımsız mı desem (bu tip kategorizasyonları pek manalı bulmadığım için yanlışsız kelimeyi bulmakta zorlanıyorum), basitçe söyleyecek olursam, sevdiğim sinemaları izleme imkanı bulduğum bir platform oldu daima MUBI.

Sinema salonunda sinema seyretme deneyimi elbet ki farklı; bir meditasyon, neredeyse ayin üzere bir şey. Direktörlerin birçok da haliyle sinemalarının sinemada seyredilmesini istiyor lakin vizyona girdikten sonra vizyonda kalmak maalesef kolay olmayabiliyor, kopya sayısı da genelde istenilen sayıda olmuyor. Sonuç olarak, ulaşabildiğiniz izleyici sayısı hudutlu olabiliyor. MUBI’de ise sinema uzun müddet izlenmeye açık kalıyor, çok daha fazla beşere ulaşabiliyorsunuz, ki şahsen benim sinema yapma hedefim da bu: Anlatmak istediğim bir şeyler var ve insanlara ulaşıp onlarla sinema aracılığıyla bağlantı kurmaya çalışıyorum.

‘AKILLI İNSANIN YAPACAĞI İŞ DEĞİL’

– Sinemada maksatlarınız var mı, kendinizi nerede görüyorsunuz ve nereye ulaşmak istiyorsunuz?

“Bir sinema çekmeye çalışayım bakalım, direktör olmayı deneyeyim, olmazsa öbür bir yola girerim” üzere bir hissim, niyetim olmadı hiç bir vakit. Hayatımda bana bir mana söz eden, eşim, ailem, dostlarım dışında yalnızca sinema var; his dünyamda tahminen de biraz fazla dominant bir durumda. “Yeniden Leyla”yı çok ufak bir bütçeyle, güç kurallarda çektik, akıllı insanın yapacağı iş değildi. Sinemayı bu kadar sevmesem, bu zorlukları göğüsleyemezdim.

En büyük gayem sinema çekmeye devam edebilmek. Finansal açıdan daha gerilimsiz bir biçimde, kafamdakileri izleyicilere aktarabileceğim fırsatlar bulmak, tekrar içimden geldiği üzere sinema yapabilmek… Bunun dışında, o denli çok tezli bir amacım yok açıkçası.

Kendimi nerede gördüğüm ise cevaplaması hakikaten sıkıntı bir soru. Elimden geldiğince özgün şeyler yapmaya, genel geçer sanatsal trendlerin dışında durmaya çalıştığımı söyleyebilirim.

– Kubrick ve Bergman üzere isimlere olan hayranlığını daha evvel de açıklamıştınız. Diğer ustalarınız, örnek aldığınız isimler var mı? Sinema dışından da olabilir.

Beni en çok etkileyen direktörlerden biri Antonioni, lakin en çok sevdiğim de Tarkovsky’dir. En sevdiğim sinema sorulduğunda çabucak karşılık veremem lakin o da tahminen “Sekiz Buçuk”tur. Sinemaya bakışımızı değiştirdiği için Godard’ı kesinlikle saymam gerekir. Olağan ki Yılmaz Güney. Ve Claire Denis. Ve David Lynch, Ken Loach, Andrea Arnold, Kurosawa, Dardenne kardeşler, Haneke ve unuttuğum bir çok isim daha… Ressam Egon Schiele beni çok tesirler, bir de Lucien Freud. Edebiyattan saymaya başlasam listenin sonu gelmez herhalde, o yüzden şu an birinci aklıma gelen ismi yazayım: Tezer Özlü.

– Müzik geçmişiniz olduğunu biliyoruz. Büsbütün bıraktınız mı müziği?

Evet 2009’da büsbütün bıraktım. Bırakma nedenim de hem müzik hem sinemayı bir ortada sürdürmenin sıkıntı olmasıydı.

– Sırada ne var, yakında başlayacağınız yeni bir sinema?

Sevgili Erman Bostan’la birlikte yazdığımız bir senaryomuz var. Bunun dışında benim daha evvel yazıp kenarda beklettiğim bir senaryo daha var. İki projenin de başlangıcı uzun yıllar öncesine dayanıyor. Umarım en yakın vakitte finansal açıdan ilerleme kaydederiz ve iki proje de hayata geçer…

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.