DOLAR 18,4801 0%
EURO 17,8092 0.38%
ALTIN 972,491,00
BITCOIN 3731816,58%
İstanbul
21°

AÇIK

02:00

İMSAK'A KALAN SÜRE

Zeytin ağaçlarının kıymeti mitolojik öykülerde nasıl anlatıldı?

Zeytin ağaçlarının kıymeti mitolojik öykülerde nasıl anlatıldı?

ABONE OL
Mart 20, 2022 16:08
Zeytin ağaçlarının kıymeti mitolojik öykülerde nasıl anlatıldı?
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Yeryüzünde yetişen birinci ağaç zeytin ağacıdır. Kökü tarih öncesine dayanan zeytin ağacının anayurdunun Mezopotamya olduğu iddia ediliyor.

Oradan da Akdeniz’e, Ege Adalarına ve Yunanistan’a yayıldığı varsayım ediliyor.

ZEYTİN AĞACI NEREDE YETİŞİR?

Zeytin ağacı, Akdeniz’i ve Ege’yi seviyor.

Zeytin ağacının hasadı, kararmanın kabuktan meyve etine geçtiği kasım aylarında yapılıyor. Verimli bir ömrün sonunda boşalan gövdesi kuruyarak köklerinden yeşeren sürgünler yine yeni bir ağaca dönüşüyor.

Zeytin ağacı, tüm Akdeniz ülkelerinde yetişebiliyor. Bu ülkelerin yanı sıra Güney Afrika, Çin, Güney Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda, Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri’nin aşikâr bölgelerinde zeytin yetişebiliyor. Öte yandan dünya zeytinin yüzde 85’i Akdeniz bölgesinde bulunuyor. İspanya, en büyük zeytin üreticilerinden biri.

ZEYTİN AĞACI KAÇ SENE YAŞAR?

Uzunluğu 2-10 metre ortasında değişen zeytin ağacı ekseriyetle 300-400 yıl üzere uzun ömürlü bir bitkidir. Zeytin ağacının 2000 yıl yaşayanları olması, kuraklıktan etkilenmeyen bir bitki olmasından kaynaklanıyor.

ZEYTİNİN ETİMOLOJİK KÖKENİ

Batı lisanlarında “yağ” manasına gelmekte olan “oil” sözü, Eski Yunanca’da zeytin ağacı manasına gelen “eleia” sözünden türemiştir.

Zeytin ağacı “Bütün ağaçların ilki” olarak kıymetlendirilmektedir ve tıpkı vakitte ölümsüzlüğü temsil eder.

Zeytinin insanlık tarihindeki ehemmiyetine kutsal kitaplarda, yaratılış ve kurtuluş efsanelerinde yer verilmektedir.

Zeytin ağacı, Homeros’un kulağına şöyle fısıldar:

”Herkese aidim ve kimseye ilişkin değilim, siz gelmeden öncede buradaydım, siz gittikten sonrada burada olacağım..”

ZEYTİN KOLU UZATMAK TABİRİ NEREDEN GELİR?

Klasik Yunan mitolojisi anlatısına nazaran, Atina kentinin koruyuculuğu üzerine bir yarış başlatılır.

Bu kuvvetli müsabakayı düzenleyen ilahlar yaradanı Zeus, müsabaka kaidesi olarak kendisine en hoş ve en değerli hediyeyi getirene kentin koruyucusu unvanını vereceğini söyler.

Bu yarışta iki büyük rakip vardır: Denizlerin büyük rabbi Poseidon ve zekasıyla büyüleyen savaşçı tanrıça Athena.

Rablerin rekabeti güçlüdür, Zeus’a en hoş ve en değerli hediyeyi vermek için yarışmak tam da ilahların işi olsa gerek.

Birinci olarak Poseidon armağanını açıklar. Poseidon, mızrağıyla bir kayaya vurur.

Kayadan denizlerin gücünü simgeleyen tuzlu su çıkar.

Herkesin şaşkınlığını ve beğenisi kazanan bu ikramın akabinde harika tanrıça Athena armağanını vermek için yere vurur.

Vurduğu kayadan bir zeytin ağacı çıkar. Athena ağacı, “Bunun gölgesinde dinlenebilirsiniz, meyvesini yiyebilirsiniz ve meyvesinin yağıyla tüm yiyeceklerinizi saklayabilirsiniz ve o yağ ile aydınlanabilirsiniz” diyerek tanıtır. Bunun üzerine herkes büyülenmişçesine ağacın yararlarına hayran kalır.

O denli ki çok sonlanıp üzülen Poseidon bile ağacın üstünlüğünü kabul eder.

Epey büyük beğeniyle karşılanan zeytin ağacı ile hayranlık uyandıran Athena böylelikle hem kentin koruyucusu ilan edilir hem de kente onun ismi verilir.

Poseidon ile ortalarında düşmanlık ve kırgınlık kalmasını istemeyen Athena, ağaçtan bir kol kırarak Poseidon’a uzatır. Ağacın kutsallığı sayesinde ortalarında bir hasımlık kalmaz. Böylelikle günümüzde bile hâlâ manasını yitirmeden kullanılan “zeytin kısmı uzatmak” tabiri oluşur.

Bu olaydan sonra zeytin kolunun manası Antik Yunan’da klasikleşir. Antik Olimpiyat Oyunları’nda birinciler zeytin koluyla ödüllendirilirken gelinlere zeytin ağacından yapılma bir taç takılmaya başlanır.

ZEYTİN BÜTÜN AĞAÇLARIN BİRİNCİSİDİR

“Olea prima omnium arborum est..”

Zeytin ağacının yaradılış efsanesi Adem ile Havva’ya kadar uzanmaktadır. Anlatıya nazaran yasak meyveyi Havva ile birlikte yiyerek cennetten kovulan Hz. Adem, 930 yaşındayken öleceğini anlar.

Bunun üzerine kendisinin ve tüm insanlığın affedilmesini dilemeye karar verir. Bunun için ise oğlundan yardım ister. Yahudi, Hristiyan ve İslam inancına nazaran Adem peygamberin üçüncü oğlu olarak bilinen Şit’i çağırır.

Şit bu misyonu üstlenerek cennet bahçesinin yolunu fiyat. Bahçenin bekçisi ise Şit’in dileği üzerine ona ‘İyi-Kötü Ağacı’ndan aldığı üç farklı tohumu verir ve tohumları babasının ağzında toprağa gömmesini nasihat eder.

Bundan kısa müddet sonra hayatını kaybeden Hz. Adem’i, Tabor Dağı yakınındaki Hebron Vadisi’ne gömerken ağzına bu üç tohumu koyarlar.

Efsaneye nazaran bu üç tohumun gömüldüğü yerden üç ağaç yetişir; zeytin, sedir ve selvi.

TUFANDA TEK CANLI KALAN AĞAÇ

Eski Ahit’te yer alan efsanelerden birinde Hazret-i Nuh ve Nuh Tufanından bahsedilir. İnsanoğlunun dünyaya yaptığı kötülükleri gören İlah, insanlığın başına bir felaket getirmeye karar verir.

Rabbe karşı hürmetini hiçbir vakit kaybetmemiş Hz. Nuh’a ise bir gemi yapıp her canlı tipinden bir çift alıp o gemiye koymasını emreder. Son hayvanı da gemiye koyup kapağı kapattıktan sonra sahiden büyük bir tufan başlar ve kısa müddet içinde tüm dünya sular altında kalır.

Tufan durduktan 20 (bazı kaynaklarda 40 gün olarak söylenir) gün sonra Hz.Nuh suların çekilip çekilmediğini anlamak için güneşe gerçek bir güvercin yollar.

Güvercin gemiye geri döndüğünde suların hala çekilmemiş olduğunu anlar. Yedi gün sonra tekrar bir güvercin yollar ve bu güvercin ağzında zeytin kolu ile geri gelir.

Böylelikle Hz. Nuh, suların çekildiğini anlar. Bu sırada gemi Ararat (Ağrı) dağına takılmıştır, canlıları gemiden indirir ve dünyada hayat tekrar başlar.

İnsanlığın bu halini görüp çok üzülen İlah ise bir daha dünyaya tufan göndermemeye karar verir.

Bu büyük tufanda yeryüzünde canlı kalabilen tek şey ise zeytin ağacı olarak anlatılır.

Ağzında zeytin yaprağı tutan güvercin, o günden bu güne, ümidin, bolluğun, iyiliğin ve barışın simgesi olur.

Tufanın yok edici gücüne karşı direnen zeytin ağacı ise ölümsüzlüğün sembolü haline gelir.

TARİHİN BİRİNCİ MÜDAFAA KANUNU

Antik Yunan’da yedi bilgeden biri kabul edilen Solon’un koyduğu kanunlarla zeytin ağacı kesenlere ağır cezalar uygulanmıştır. Bu, tarihteki bilinen birinci zeytin müdafaa kanunudur.

Tıp biliminin kurucusu sayılan Hipokrat, yıkanamayanlara, hiç olmazsa zeytinyağıyla bedenlerini ovmalarını önerir. Gimnazyumda spor yapan atletler, kaslarını parlatıp yumuşatmak için zeytinyağı kullanırlar.

Her ne kadar meşale kullanılmaya başlamışsa da, zeytinyağıyla yanan kandiller, konutların vazgeçilmez eşyasıdır. Keza Panathenaia Şenlikleri’nde birinci olan otomobil şoförleri yalnızca zafer değil, Akropolis’teki kutsal zeytin ağaçlarından üretilen zeytinyağı da kazanırlar.

Antik Yunan’da günlük beslenmenin en pahalı modülü zeytinyağı ve zeytindir.

KUTSAL AĞAÇ

Eski Yunan ve Roma uygarlıklarında kutsal bir aileden gelmenin işaret zeytin ağacı altında doğmuş olmaktır. Zira ilah Zeus’un çocukları Artemis ve Apollon zeytinlikte doğmuştur. Ayrıyeten bu periyotta ölülerin sayısı kadar zeytin ağacı dikildiği de bilinmektedir.

Kutsal kitapların hepsinde zeytin ağacı adaletin, sıhhatin, rahmetin, zaferin, bilgeliğin, bolluğun sembolü olarak kabul edilmiştir. İbranice yazılan birinci İncil kitabı olan Yargıçlar kitabında anlatılan bir hikayeye nazaran, ağaçlar kendi ortalarında kral seçmek için zeytin ağacına sarfiyatlar. Kral olması istenen zeytin ağacı, zeytinyağından vazgeçemez ve kral olmayı reddeder.

“Olup biteni Yotam’a bildirdiklerinde Yotam Gerizim Dağı’nın zirvesine çıkıp yüksek sesle halka şöyle dedi: “Ey Şekem halkı, beni dinleyin, İlah da sizi dinleyecek.

Bir gün ağaçlar kendilerine bir kral meshetmek istediler; zeytin ağacına gidip, ‘Gel hükümdarımız ol’ dediler.

Zeytin ağacı, ‘İlahları ve insanları onurlandırmak için kullanılan yağımı bırakıp ağaçlar üzerinde sallanmaya mı gideyim?’ diye yanıtladı.”

MISIR HİYEROGLİFLERİNDE ZEYTİN AĞACI

Mısır mitolojisinde de Zeytin Ağacı, zeytin ve zeytinyağı tekrar kıymetli semboller olarak kullanılıyordu. Mumyalama süreci için zeytin ağacından elde edilen özel yağlar kullanılıyor, piramitlerin içinde ışık veren kandillere zeytinyağı koyuyorlardı.

Güneş rabbi olarak bilinen Ra’nın nimeti olarak görülen zeytin ağacı ve zeytinyağı, tarih boyunca kullanıldığı üzere Mısır’da da barış simgesi olarak kullanılmış, zeytin ağaçlarına büyük pahalar yüklenmiştir.

Mısırlı’ların zeytinyağı üretmeyi Yunanlı’lardan ve Filistinli’lerden çok daha evvel bildiği söylenir.

Anlatıya nazaran Mısırlı’lara, 6.000 yıl evvel aşk tanrıçası İsis, zeytin ağacını yetiştirmeyi ve meyvesinden faydalanmayı gösterir. İsis’in Nil’in suladığı bereketli Mısır topraklarının tanrıçası olması, bu inancın temelini oluşturuyor.

Eski Mısır’da zeytin, tanrısal faziletlere işaret ederdi.

Firavun Tutankamon’un başındaki zeytin yapraklarıyla örülü taç, adaletin tacıydı.

Çocuk denebilecek bir yaşta hayata veda eden Mısır’ın en çok bilinen firavunu Tutankamon’u zeytin kollarından yapılmış “adalet tacı” ile resmeden sayısız yapıta rastlamak mümkündür.

Güneş İlahı Râ’ya, aydınlanmanın simgesi zeytin kollarını sunan III.Ramses (M.Ö.1198-1166), bundan duyduğu övüncü şu sözlerle lisana getirmişti:

“Senin kentin Heliopolis’i zeytin ağaçlarıyla süsledim. O zeytin ağaçları ki, meyvelerinden halis zeytinyağı elde edilir. Bu zeytinyağı, senin tapınağını aydınlatan kandilleri besleyen yağdır.”

Mısır’da zeytin üretiminin yapıldığını ortaya koyan tarihi evraklardan biri de, Mısır’daki en eski firavun piramidi olan Sakkara’nın duvarlarında yer alıyor.

M.Ö.2500 yılında inşa edilen bu piramidin duvarları, zeytin sıkma sürecini gösteren figürlerle süslü. Bu örneklere ek olarak belirtilmesi gereken bir öteki değerli bilgi de, Hayfa’da yapılan hafriyatlarda ortaya çıkarılan zeytinyağı değirmeni. Yaklaşık M.Ö.4 binli yıllara ilişkin olduğu sanılan bu değirmen, Mısır medeniyetinin yeşerdiği coğrafyada zeytini üretildiğini gösteren en eski şahit. Hakikaten Eski Ahit bize, Mezopotamya’da yaşayan Sami ırkların zeytini günlük hayatlarında ağır olarak kullandıklarını tartışılmaz biçimde gösteriyor.

Eski Mısır’da zeytin ve zeytinyağı için ‘ddtw’ ve ‘bзķ’ isimleri kullanılmaktaydı.

ŞİFA KAYNAĞI ZEYTİN MEYVESİ

Birinci sırada kalp ve damar sıhhatini olumlu tarafta etkilemesiyle bilinen zeytinin, hayvansal yağlar yerine tercih edilmesi öneriliyor. Kanser hadiselerinin artmasının en önemli sebebinin beslenme alışkanlıkları olduğu bilinen günümüzde, zeytinyağı üzere doymamış yağları tüketmek bireylerin daha sağlıklı olmasına katkı sağlar.

Kanser önleyicidir.

– Şayet günde bir çay kaşığı kadar zeytinyağı tüketilirse kan sirkülasyonu dengelenir.

Zeytin doğal bir yaşlanma tersidir.

“Yani, öylesine ciddiye alacaksın ki yaşamayı,

Yetmişinde bile, mesela, zeytin dikeceksin,

Hem de o denli çocuklara falan kalır diye değil,

Ölmekten korktuğun halde vefata inanmadığın için,

Yaşamak yani ağır bastığından.”

Nazım Hikmet

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz. sosyal medya hizmetleri